राष्ट्रिय लोक भजन चुड्का संरक्षण प्रतिष्ठान नेपाल, सैनामैना नगर समितिको दोस्रो अधिवेशन सम्पन्न
सैनामैना नगरपालिकामा मौलिक लोक संस्कृतिको संरक्षण र प्रवर्द्धनतर्फ महत्वपूर्ण मानिने राष्ट्रिय लोक भजन चुड्का संरक्षण प्रतिष्ठान नेपाल, सैनामैना नगर समिति को साधारण सभा तथा दोस्रो अधिवेशन सफलतापूर्वक सम्पन्न भएको छ। अधिवेशनले सर्वसम्मत रूपमा नयाँ नगर समिति चयन गर्दै आगामी कार्यकालका लागि स्पष्ट दिशा र उद्देश्य तय गरेको छ।
लोक भजन र चुड्का जस्ता परम्परागत सांस्कृतिक विधाहरूलाई संस्थागत रूपमा जोगाउँदै पुस्तान्तरण गर्ने उद्देश्यका साथ स्थापना गरिएको यस प्रतिष्ठानको अधिवेशनले कृष्णप्रसाद कँडेल लाई अध्यक्षमा चयन गरेको हो। उहाँको नेतृत्वमा गठित नयाँ समितिले लोक संस्कृतिको संरक्षणमा नयाँ ऊर्जा र उत्साह थप्ने अपेक्षा गरिएको छ।
अध्यक्षमा कृष्णप्रसाद कँडेल, उपाध्यक्षमा बाबुराम पाण्डे, सचिवमा सुमित्रा भट्टराई, कोषाध्यक्षमा भीमबहादुर खड्का, सहसचिवमा लोकनाथ पाण्ड्य तथा सह–कोषाध्यक्षमा डीलकुमारी पोखरेल चयन हुनुभएको छ।
त्यसैगरी नगर समितिको सदस्यहरूमा कृष्णप्रसाद अधिकारी, निर्मला गौतम, कृष्णदेव घिमिरे, रिना ढकाल, सीता न्यौपाने, काशीराम पोखरेल, लक्ष्मी खत्री, यदु सापकोटा, मणिराम घिमिरे, काशीराम भण्डारी, शोभा घिमिरे, टिकाराम पाण्डे, हरि सुवेदी, फर्सबहादुर पोखरेल र सुस्मिता थारु चयन हुनुभएको छ।
अधिवेशनले आर्थिक पारदर्शिता र संस्थागत सुशासनलाई थप बलियो बनाउने उद्देश्यसहित लेखा समितिको संयोजकमा मदन पौडेल तथा सदस्यहरूमा गोकर्ण आचार्य र सीता मरासिनी पोखरेल लाई चयन गरेको छ।
नवनिर्वाचित अध्यक्ष कृष्णप्रसाद कँडेल ले लोक भजन तथा चुड्का जस्ता मौलिक सांस्कृतिक विधाको संरक्षण, संवर्द्धन र पुस्तान्तरणलाई आफ्नो कार्यकालको मुख्य प्राथमिकता बनाउने प्रतिबद्धता व्यक्त गर्नुभयो।
उहाँले भन्नुभयो,
“लोक भजन चुड्का हाम्रो पहिचान र संस्कृतिको अमूल्य धरोहर हो। यसलाई केवल मनोरञ्जनको रूपमा होइन, हाम्रो इतिहास, संस्कार र जीवन दर्शन बोकेको विधाका रूपमा संरक्षण गर्न जरुरी छ। संस्थागत रूपमा यसको विकास गर्दै युवा पुस्तासम्म पुर्याउने, स्रष्टा र कलाकारलाई सम्मान गर्ने तथा नियमित सांस्कृतिक कार्यक्रम सञ्चालन गर्ने हाम्रो मुख्य लक्ष्य हुनेछ।”
अध्यक्ष कँडेलले नगर समितिलाई अझ सक्रिय, समावेशी र परिणाममुखी बनाउँदै स्थानीय तह, सरोकारवाला संस्था, विद्यालय, युवा क्लब तथा कलाकारहरूसँग सहकार्य गर्दै अघि बढ्ने प्रतिबद्धता पनि जनाउनुभयो।
लोक भजन र चुड्काको सामाजिक महत्व
लोक भजन र चुड्का नेपाली समाजको अत्यन्त पुरानो सांस्कृतिक विधा हो। विशेषगरी पहाडी भेगमा जन्मिएको यो परम्परा धार्मिक आस्था, सामाजिक सद्भाव र नैतिक शिक्षासँग गहिरो रूपमा जोडिएको छ। भजनमार्फत भगवानप्रति श्रद्धा व्यक्त गरिनुका साथै जीवनका यथार्थ, दुःख–सुख, कर्म, सत्य र नैतिकताको सन्देश प्रवाह हुँदै आएको छ।
पहिला–पहिला लोक भजन विशेष गरी मन्दिर, धार्मिक अनुष्ठान, पर्व–उत्सव र घरायसी पूजा–पाठमा मात्रै सीमित थियो। समयक्रमसँगै यसको स्वरूप र पहुँच विस्तार हुँदै गएको छ। आज लोक भजन तराईका बस्ती, मेला–महोत्सव, सांस्कृतिक कार्यक्रम तथा सार्वजनिक समारोहहरूमा समेत लोकप्रिय बन्दै गएको छ।
चुड्का भने सामाजिक व्यंग्य, जनजीवनका कथा र तत्कालीन परिस्थितिलाई सरल भाषामा प्रस्तुत गर्ने माध्यम हो। चुड्काले समाजका विकृति, विसंगति र यथार्थलाई कलात्मक ढंगले उजागर गर्छ। यसले हाँसोका साथ सन्देश दिने भएकाले समाज सुधारमा यसको भूमिका महत्वपूर्ण मानिन्छ।
धर्म, भजन र समाज
धर्मले समाजमा सकारात्मक प्रभाव पार्ने कुरामा लोक भजनको भूमिका अत्यन्तै महत्वपूर्ण छ। भजनले मानिसलाई आत्मिक शान्ति दिन्छ, मनलाई स्थिर बनाउँछ र सकारात्मक सोच विकास गर्न मद्दत गर्छ। आजको व्यस्त र तनावपूर्ण जीवनशैलीमा भजनले मानसिक शान्ति र सामाजिक एकताको अनुभूति गराउने काम गरिरहेको छ।
लोक भजन केवल धार्मिक अभ्यास मात्र होइन, यो सामाजिक संस्कार पनि हो। भजन गाउने क्रममा जात, वर्ग, उमेर र लिङ्गको भेदभाव हटेर सामूहिक सहभागिता देखिन्छ। यसले समाजमा मेलमिलाप, सहिष्णुता र आपसी सम्मानको भावना विकास गर्छ।
पुस्तान्तरणको चुनौती
आधुनिक प्रविधि, पाश्चात्य संगीत र डिजिटल मनोरञ्जनको प्रभावका कारण परम्परागत लोक विधाहरू संकटमा परिरहेका छन्। युवा पुस्ताको चासो घट्दै जानु, अनुभवी कलाकारहरूको अभाव र संस्थागत संरक्षणको कमीले लोक भजन र चुड्काको निरन्तरतामा चुनौती देखिएको छ।
यही सन्दर्भमा राष्ट्रिय लोक भजन चुड्का संरक्षण प्रतिष्ठान जस्ता संस्थाहरूको भूमिका झनै महत्वपूर्ण बन्दै गएको छ। विद्यालय तहदेखि नै लोक संस्कृतिको शिक्षा, प्रशिक्षण कार्यक्रम, प्रतियोगिता र अभिलेखीकरणमार्फत यी विधाहरूलाई जोगाउन सकिने विज्ञहरूको भनाइ छ।
सैनामैनामा नयाँ ऊर्जा
अधिवेशन सफलतापूर्वक सम्पन्न हुनुले सैनामैनामा लोक संस्कृतिको संरक्षण र प्रवर्द्धनमा नयाँ ऊर्जा थपिएको सहभागीहरूको भनाइ छ। नयाँ नेतृत्व, स्पष्ट कार्ययोजना र सामूहिक प्रतिबद्धताका कारण आगामी दिनमा लोक भजन र चुड्का क्षेत्रले थप गति लिने विश्वास गरिएको छ।
स्थानीय कलाकार, सांस्कृतिक अभियन्ता र समाजसेवीहरूले नगर समिति सक्रिय बनेर नियमित कार्यक्रम, प्रशिक्षण र सम्मान कार्यक्रम सञ्चालन गरेमा मौलिक संस्कृति अझ मजबुत हुने बताएका छन्।
राष्ट्रिय लोक भजन चुड्का संरक्षण प्रतिष्ठान नेपाल, सैनामैना नगर समितिको दोस्रो अधिवेशन केवल नेतृत्व चयनमा सीमित नभई लोक संस्कृतिको भविष्यबारे गम्भीर विमर्श गर्ने अवसर बनेको छ। अध्यक्ष कृष्णप्रसाद कँडेलको नेतृत्वमा गठित नयाँ समितिले संरक्षण, संवर्द्धन र पुस्तान्तरणलाई प्रभावकारी रूपमा अघि बढाउन सकेमा लोक भजन र चुड्का जस्ता अमूल्य सांस्कृतिक धरोहरहरू दीर्घकालसम्म जीवित रहने निश्चित छ।
लोक संस्कृति जोगाउनु भनेको केवल भजन गाउनु मात्र होइन, आफ्नो पहिचान, इतिहास र मूल्य–मान्यतालाई बचाइराख्नु हो। यही चेतनाका साथ अघि बढ्ने हो भने सैनामैना मात्र होइन, सिंगो समाजमा लोक संस्कृतिको उज्यालो फैलिनेछ।
